Elk jaar rond deze tijd komt dezelfde vraag langs bij ondernemers die hun zaak tussen de feestdagen willen sluiten. Dit jaar is het rekensommetje overzichtelijk: eerste kerstdag valt op vrijdag 25 december 2026, tweede kerstdag op zaterdag, en daarna volgen maandag 28 tot en met donderdag 31 december. Vier werkdagen waarop in veel bedrijven weinig gebeurt. Het is verleidelijk om het pand dicht te doen en iedereen vier vakantiedagen te laten opnemen. Maar of dat mag, hangt niet af van wat de werkgever handig vindt. Het hangt af van wat er vooraf op papier is afgesproken.
De hoofdregel staat in artikel 7:638 van het Burgerlijk Wetboek. Een werkgever stelt de vakantie vast overeenkomstig de wensen van de werknemer, tenzij er gewichtige redenen zijn om dat niet te doen. De wet gaat er dus van uit dat de werknemer zelf bepaalt wanneer hij vrij neemt. Een werkgever die in oktober ineens laat weten dat de laatste week van december verplicht vrij is, en daarvoor vakantiedagen afschrijft, staat juridisch zwak. Zonder afspraak kan hij het hooguit vragen. Sluit hij toch de deuren, dan valt dat in principe onder zijn eigen risico en moet hij het loon doorbetalen zonder dat de dagen van het verlofsaldo gaan.
Wanneer het wel kan
Collectieve vrije dagen, ook wel verplichte snipperdagen genoemd, zijn wel toegestaan als ze vooraf zijn vastgelegd. Dat kan op drie plekken: in de arbeidsovereenkomst, in de cao of in een personeelsreglement waar de werknemer mee heeft ingestemd. Veel cao's in de bouw, de techniek en de industrie bevatten zo'n regeling al, soms met een vast aantal roostervrije of collectieve dagen per jaar. Staat er in de arbeidsovereenkomst een zin als "de werkgever kan jaarlijks maximaal vijf dagen als collectieve vakantiedagen aanwijzen", dan is de kerstsluiting in beginsel geregeld. Heeft het bedrijf een ondernemingsraad, dan geldt bovendien instemmingsrecht op een vakantieregeling op grond van artikel 27 van de Wet op de ondernemingsraden. Een collectieve sluitingsweek zonder instemming van de OR is aantastbaar.
Ook met een afspraak moet de werkgever redelijk handelen. De dagen moeten tijdig bekend worden gemaakt, liefst aan het begin van het kalenderjaar en in elk geval zo vroeg dat medewerkers er rekening mee kunnen houden. Wie het nu, eind september, voor het eerst aankondigt, doet er verstandig aan het gesprek aan te gaan in plaats van het op te leggen. Let daarnaast op medewerkers die hun verlof dit jaar al grotendeels hebben opgemaakt. Iemand met nog maar twee dagen saldo kan niet vier dagen verplicht vrij nemen zonder in de min te komen; daarvoor moet een oplossing komen, bijvoorbeeld onbetaald verlof op vrijwillige basis of vervangend werk op afstand.
Wat een ondernemer nu kan doen
De praktische route is eenvoudig. Controleer eerst of de cao of de arbeidsovereenkomsten iets zeggen over collectieve vakantiedagen. Is dat zo, communiceer de sluiting dan zo snel mogelijk schriftelijk, met de exacte data: maandag 28 tot en met donderdag 31 december 2026. Is er niets geregeld, vraag medewerkers dan of ze vrijwillig die dagen willen opnemen. In de praktijk wil een groot deel van het personeel juist in die week vrij, dus de weerstand valt meestal mee. Voor wie liever werkt, kan het bedrijf een beperkte bezetting of thuiswerk regelen. En denk alvast vooruit: wie volgend jaar wel een vaste kerstsluiting wil, legt dat nu vast in nieuwe arbeidsovereenkomsten of legt een regeling voor aan de OR, zodat de discussie in december 2027 niet opnieuw hoeft.
Het antwoord op de vraag is dus: ja, maar alleen als het vooraf is afgesproken in contract, cao of reglement, met instemming van de OR waar die er is. Zonder die basis is een verplichte kerstsluiting geen vakantie van de werknemer, maar een keuze van de werkgever, en die komt voor zijn rekening.
